Anlaşmak: Belgeli Bir Akit Mi,Bir Bağ Mı?
Bu metin, anlaşmaların yalnızca hukuki akitlerle değil, karşılıklı güven ve vicdana dayalı bağlarla da sürdüğünü, sözün değerinin azaldığı yerde ahlaki aşınmanın ve güven eksikliğinin kendini gösterdiğini vurguluyor.
Anlaşma denildiğinde çoğu zaman akla hukuk gelir. İki taraf bir araya gelir, şartlar belirlenir, maddeler yazılır ve imzalar atılır. Bu andan itibaren ortaya çıkan şey bir akittir; hak ve yükümlülük doğurur, gerektiğinde yargı önünde savunulur. Bu çerçevede anlaşma, düzeni sağlamak için oluşturulmuş resmî bir metindir.
Ancak hayatın bütün anlaşmaları belgeye dayanmaz.
Günlük yaşamda kurulan pek çok ilişki yazılı değildir. İş ortaklıkları, dostluklar, aile içindeki sorumluluklar, sözle verilen taahhütler… Bunların önemli bir kısmı herhangi bir sözleşmeye bağlı olmadan yürür. Burada anlaşma artık bir akitten çok bir bağ niteliği taşır.
Akit, dış denetim üretir.
Bağ ise iç denetim.
Akit ihlal edildiğinde yaptırım doğurur.
Bağ ihlal edildiğinde güven kaybı doğurur.
Modern toplum, güven zayıfladıkça sözleşmeleri çoğaltmıştır. Maddeler artmış, detaylar genişlemiş, teminatlar güçlendirilmiştir. Çünkü sözün tek başına yeterli görülmediği bir zemine geçilmiştir. Hukuki güvence elbette gereklidir;ancak her şeyin belgeye bağlanması, güven unsurunun zayıfladığını da gösterir.
Bir toplumda anlaşmalar yalnızca kâğıt üzerinde güçlüdür fakat insanlar sözlerinin arkasında zayıfsa; orada hukuk vardır ama sağlam bir bağ yoktur.
Belge, düzen sağlar.
Bağ,ise süreklilik.
Belge,zorunluluk oluşturur.
Bağ,sorumluluk.
Eğer bir anlaşma yalnızca imzaya dayanıyorsa, taraflar hukuken bağlıdır.
Ama bir anlaşma karaktere dayanıyorsa, taraflar vicdanen bağlıdır.
Ve gerçek şudur:
Söz, imzadan daha hafif hale gelmişse mesele hukuki eksiklik değildir; mesele ahlaki aşınmadır.
Kâğıt çoğalıyorsa güven azalmıştır.
Maddeler uzuyorsa niyet daralmıştır.
Anlaşmanın akit mi yoksa bağ mı olduğu sorusu aslında şuna indirgenir:İmza atılmadan da durulabiliyor mu?
Yoksa imza olmadan geri dönme ihtimali hep saklı mı tutuluyor?
Cevap kâğıtta değil.
Cevap aynadadır.
